EDSW
Ecologische en Duurzame Sociale Woningbouw

Context
EDSW maatregelen
Kernpunten
   - ruimtelijke ordening, stedenbouw en omgeving
   - woningconcept
   - energie
   - water
   - materialen / technische uitrusting
   - afvalstromen / milieu- en omgevingshinder

CONTEXT

Duurzaamheid is de term waarmee, sedert de milieu-conferentie van Rio van 1992, wordt aangeduid dat een samenleving alleen maar toekomst heeft als de huidige generaties aan hun noden voldoen op een manier die waarborgt dat ook de toekomstige generaties nog over voldoende grondstoffen en gezonde ecologische systemen beschikken.

Dat houdt in welvaart te creëren zonder verspilling van energie, water, materialen,… met respect voor natuurlijke kringlopen en waarbij iedereen kan deelnemen aan de samenleving en op een rechtmatige manier kan genieten van die welvaart.

Duurzame ontwikkeling is een langetermijnplanning met langetermijndoelstellingen en vergt een integrale en interdisciplinaire aanpak.

Gebouwen hebben een aanzienlijke milieu-impact. Ze leggen beslag op ruimte. De realisatie, het gebruik en de afbraak ervan zetten belangrijke materiaal-, energie- en afvalstromen in beweging waarvoor steeds complexere infrastructuren worden uitgebouwd. Elkeen voelt aan dat het zo niet lang meer verder kan.

Termen als Dubo, öko-häuser, Passiefhuis, Haute Qualité Environnementale,… zijn bij onze buren reeds ingeburgerd. Lokale Agenda 21, CO2-beleidsplan, integraal waterbeheer, groene stroom, energieprestatienormering… zijn enkele van de vele nieuwe uitdrukkingen die aangeven dat ook in Vlaanderen een andere weg gezocht wordt.

In de Vlaamse Wooncode is duurzaam bouwen verwoord als :

´Art. 3. Iedereen heeft recht op menswaardig wonen. Daartoe moet de beschikking over een aangepaste woning, van goede kwaliteit, in een behoorlijke woonomgeving tegen een betaalbare prijs en met woonzekerheid worden bevorderd.´
´Art. 4. Het Vlaams woonbeleid moedigt bij de bouw, aanpassing, verbetering of renovatie van woningen het prijsbewust gebruik van ecologisch verantwoorde bouwmaterialen en bouwwijzen aan.´

De nota van de Vlaamse regering inzake het woonbeleid pleit voor ´…de verbetering van de kwaliteit van zowel de bestaande als nieuwe woningen en van de woonomgeving, met bijzondere aandacht voor milieuvriendelijk en duurzaam bouwen. Sociale woningen moeten gevarieerder en moderner worden, met oog voor technische, ecologische, sociale en architecturale vereisten, en de omgevingskwaliteiten: groen, speelruimten, groepering van woningen in woongemeenschappen, rationeel energiegebruik in de woningen,… Daartoe zijn innoverende voorbeeldprojecten nodig en sensibilisatieacties.´

De concrete aanzet tot "Ecologische en duurzame sociale woningbouw in Vlaanderen" werd gegeven door het oprichten van een stuurgroep, onder leiding van het kabinet van de Vlaamse minister bevoegd voor huisvesting, en drie werkgroepen (Projecten, Reglementering en Sensibilisatie).

De werkgroep Projecten verzorgt de ´technische´ aspecten van duurzaam bouwen, meer bepaald de realisatie van voorbeeldprojecten en de samenvatting van maatregelen in een vademecum ´Duurzaam bouwen´.
Deze groep is samengesteld uit vertegenwoordigers van het kabinet Huisvesting, het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf (WTCB), de Katholieke Universiteit Leuven (KUL), het architectuurinstituut St-Lucas Gent, de Vlaamse Confederatie Bouw (VCB), het Vlaams Instituut voor Bio-Ecologisch Bouwen en Wonen (VIBE), SHM´s en de VMSW. Deze werkgroep wordt geleid door Bernard Wallyn.

ECOLOGISCHE EN DUURZAME SOCIALE WONINGBOUW (EDSW)

EDSW of Ecologische en Duurzame Sociale Woningbouw kan omschreven worden als : de invulling van de relatie "mens-woning-omgeving" afgestemd op de sociale, economische en ecologische noden van de huidige en toekomstige generaties.

EDSW maatregelen zijn :

1. brongericht
2. essentieel en eenvoudig
3. kosteneffectief
4. gebruiks- en onderhoudsvriendelijk
5. herkenbaar, bevatbaar en functioneel
6. beproefd, voorspelbaar en controleerbaar
7. algemeen toepasbaar
8. open voor bewonersinitiatieven

Alle aspecten van en rond duurzaam bouwen in een kort bestand bespreken is onmogelijk. De hieronder gegeven opsomming van maatregelen rond enkele kernpunten is alleen bedoeld als een ruwe schets om het begrip duurzaam bouwen wat te concretiseren. Tal van maatregelen zijn eigen aan sociale woningbouw. De OO´97 (ontwerp onderrichtingen)* is reeds een handleiding duurzaam bouwen avant la lettre.

* De OO´97 is de voorganger van de huidige C 2001.

KERNPUNTEN

RUIMTELIJKE ORDENING, STEDENBOUW EN OMGEVING

inspelen op de eigenschappen van een locatie

1. gebruik van bestaande infrastructuren en voorzieningen
2. hergebruik van ruimte (vervangingsbouw) en gebouwen (renovatie)
3. aansluiting op natuurlijke omgeving
4. verhoging vann dichtheid (aantal woningen per oppervlakte)
5. sociale veiligheid, sociale ontplooiing, privacy
6. toegankelijkheid, bereikbaarheid
7. participatie van alle actoren
8. …

WONINGCONCEPT

vorm en inhoud geven aan duurzaamheid

1. compactheid
2. (multi-)functionaliteit
3. leefbaarheid binnen en buiten (constante bewoning is spaarzamer dan permanente bewonerswissels)
4. ruimtes en (draag)structuren op elkaar afstemmen
5. eenvoudige en verzorgde details
6. oriëntatie t.o.v. (zon)licht en omgeving i.f.v. woonactiviteiten
7. aanpasbaar en flexibel zowel structureel als naar invulling
8. gestandaardiseerde systemen en maatvoering
9. ruimte voor scheiden van afval
10. berging, plaats voor drogen was, fietsenstallingen, carports nabij de woningen
11. toegankelijkheid (liften, …)
12. …

ENERGIE

minder is meer

1. beperking van de energiebehoefte
2. gebruik van lokaal beschikbare primaire en hernieuwbare energie
3. zorg voor een energieomzetting met een zo klein mogelijk verlies
4. doorgedreven thermische isolatie
5. luchtdichtheid van de gebouwschil en gebalanceerde ventilatie met warmterecuperatie
6. (collectieve) verwarming met hoog rendement en goede regelbaarheid
7. passieve zonne-energie met aandacht voor zomercomfort
8. actieve zonne-energie (zonneboilers, pv-cellen)
9. verlichting (daglicht, hr-armaturen, spaarlampen, aanwezigheidssturing,…)
10. (mini-)WKK, warmtepompen, windenergie
11. automatische sturing en bewaking (domotica, verbruiksmeting), …
12. …

WATER

terug naar de bron

1. behoud of herstel van (lokale) natuurlijke watersystemen
2. beperking van drinkwaterverbruik
3. gebruik van regenwater (waterput, filterinstallatie, waterkwaliteit, onderhoud,…)
4. directe regenwaterinfiltratie in bodem
5. afvalwater (gescheiden systemen, lokale zuivering)
6. …

MATERIALEN / TECHNISCHE UITRUSTING

geen misbruik

1. beperking van materiaalgebruik tot strikt noodzakelijke (correct dimensioneren)
2. veralgemeende toepassing van benor-, atg-producten en -systemen
3. gebruik van gerecycleerde materialen
4. gebruik van FSC-hout
5. beperking van het gebruik van kitten 
6. geen gebruik van duurzamere of stevigere materialen dan noodzakelijk
7. beperking van het transport
8. bereikbaarheid voor nazicht en onderhoud
9. …

AFVALSTROMEN / MILIEU- EN OMGEVINGSHINDER

te beheersen

1. beperking van werfafval , scheiden en controleren
2. beperking van grondverzet
3. afspraken met toeleveringsbranche inzake terugname verpakkingen
4. hergebruik van materialen en componenten
5. mogelijkheden voor scheiden huishoudelijk afval
6. vermijden van stof, lawaai, beschadigingen, verkeershinder,… bij bouwfase
7. …